1. Inleiding
In een groot deel van de wegvervoerzaken die wij behandelen is sprake van diefstal van de lading door een via een vrachtplatform ingeschakelde fake carrier.
Vrachtplatforms bieden mooie kansen voor partijen in de logistieke sector, maar helaas ook voor criminelen. Het patroon is vaak hetzelfde: een afzender of een vervoerder zoekt via een vrachtplatform een (onder)vervoerder voor een transport van A naar B. Een partij die zich voordoet als wegvervoerder haalt de lading op en verdwijnt vervolgens met de noorderzon. Deze fake carrier is meestal onvindbaar, waardoor verhaal tegen die verduisteraar in de praktijk nauwelijks mogelijk is. Ook regres op het vrachtplatform zelf blijkt tot nu toe meestal niet kansrijk.
De problemen rondom vrachtplatforms zijn in de praktijk niet onopgemerkt gebleven. In veel logistieke (raam)overeenkomsten wordt het uitbesteden via vrachtplatforms inmiddels uitgesloten. Daarnaast hebben enkele verzekeraars aangegeven geen vertrouwen meer te hebben in dergelijke platforms en geen dekking meer te bieden voor schade die voortvloeit uit vervoersopdrachten die via deze platforms zijn verstrekt.[1] Onze verwachting is dat zulke dekkingsuitsluitingen steeds gebruikelijker zullen worden.
In deze signalering wordt daarom ingegaan op de (zeer) beperkte mogelijkheden om schade te verhalen op vrachtplatforms. Tot slot volgen nog enkele praktische aanbevelingen voor gebruikers van deze platforms.
2. Verhaal op vrachtplatforms
Of een vrachtplatform aansprakelijk kan zijn (en regres mogelijk is), hangt vooral af van de rol die het platform tegenover zijn gebruikers inneemt. Daarbij moet een onderscheid worden gemaakt tussen twee mogelijke situaties waarin het vrachtplatform haar diensten aanbiedt. Enerzijds de situatie dat de diensten onder de reikwijdte vallen van de Richtlijn inzake elektronische handel (‘Richtlijn’) en haar vernieuwde opvolger, de Digitaledienstenverordening (‘Verordening’). Anderzijds de situatie waarin dat niet het geval is.
2.1 Diensten binnen de reikwijdte van de Richtlijn en Verordening
De Richtlijn en de Verordening bevatten aansprakelijkheidsvrijstellingen voor aanbieders van bepaalde digitale diensten.
Onder de Richtlijn geldt dat digitale platforms niet aansprakelijk zijn als zij zich beperken tot het technisch doorgeven of tijdelijk opslaan van informatie van derden, zonder verdere kennis of controle over die informatie.[2]
De Verordening bepaalt dat digitale platforms niet aansprakelijk zijn voor daarop opgeslagen informatie, mits ze geen kennis hebben van illegale activiteiten of inhoud.[3]
Zowel de Richtlijn als de Verordening bepalen dat zodra het platform wél kennis krijgt van onwettige activiteiten, direct ingrijpen vereist is. De Verordening legt daarnaast extra verplichtingen op, zoals transparantie en eisen aan het interne klachtafhandelingssysteem.[4]
Vrachtplatforms vallen in veel gevallen onder deze regels, omdat zij doorgaans alleen het contact faciliteren tussen opdrachtgevers en logistieke dienstverleners. Zij bepalen meestal niet de inhoud of voorwaarden van de overeenkomst tussen die partijen.[5] Hierdoor zal regres op het vrachtplatform in de meeste gevallen weinig kans van slagen hebben.
2.2 Diensten buiten de reikwijdte van de Richtlijn en de Verordening
Als de dienstverlening van een vrachtplatform niet onder de aansprakelijkheidsvrijstellingen valt, wordt de aansprakelijkheid vooral bepaald door de overeenkomst tussen de gebruiker en het platform en de algemene voorwaarden van het platform.[6] In die voorwaarden wordt aansprakelijkheid vaak sterk beperkt of zelfs uitgesloten. Daarbij is wel belangrijk dat die voorwaarden op de juiste manier van toepassing zijn verklaard.
In theorie zou een vrachtplatform op basis van de inhoud van de overeenkomst als vervoerder kunnen hebben te gelden. In dat geval zou het platform gebonden zijn aan het dwingende vervoerrecht en zijn aansprakelijkheid niet contractueel kunnen beperken of uitsluiten. Dit zou regres aanzienlijk makkelijker maken. In de praktijk komt dit echter nauwelijks voor, omdat platforms in hun standaard overeenkomsten in de regel geen vervoerdersverplichting op zich nemen.
Denkbaar is nog dat een vrachtplatform als expediteur heeft te gelden en zich heeft verbonden om het vervoer te regelen. Een expediteur heeft naar Nederlands recht op grond van de wet slechts een inspanningsverbintenis en geen resultaatverbintenis. Die verplichting is beperkt tot het voor zijn opdrachtgever sluiten van een goede vervoerovereenkomst.[7] Indien de expediteur daarnaast ook andere diensten verricht, wordt de aansprakelijkheid vaak contractueel sterk beperkt.[8] Het nemen van regres op een vrachtplatform dat als expediteur optreedt, is daarom in de praktijk zeer lastig. De afzender moet eerst aantonen dat de schade het gevolg is van schuld of nalatigheid van het vrachtplatform. Voor zover aansprakelijkheid dan al zou kunnen worden aangenomen, is deze doorgaans beperkt.
Wanneer het platform vooral tegen betaling partijen bij elkaar brengt, kan het naar Nederlands recht als bemiddelaar worden gezien. Ook dan kan het vrachtplatform diens aansprakelijkheid contractueel sterk beperken of uitsluiten.[9]
Ook is het denkbaar dat het vrachtplatform zich verbindt om bepaalde informatie te verspreiden of beschikbaar te stellen. Het vrachtplatform kan ook dan naar Nederlands recht als bemiddelaar worden gezien.[10] In welke rol hij zijn aansprakelijkheid dus contractueel kan beperken of uitsluiten.
Sommige vrachtplatforms kwalificeren de overeenkomst die zij met hun gebruikers sluiten als licentieovereenkomst. Ook hier geldt dat aansprakelijkheid contractueel kan worden beperkt of zelfs uitgesloten.
3. Conclusie en aanbevelingen
Vrachtplatforms bieden partijen met logistieke wensen commerciële voordelen, maar brengen ook duidelijke risico’s met zich mee. Als er schade ontstaat door misbruik van een platform, is verhaal op de fake carrier meestal onmogelijk. De verhaalsmogelijkheden op het platform zelf blijken ook zeer beperkt. In de praktijk blijft het financiële risico daardoor vaak liggen bij de partij die via het platform de opdracht aan de fake carrier heeft verstrekt, of namens wie een expediteur dat te goeder trouw heeft gedaan.
Gebruikers van vrachtplatforms doen er daarom goed aan om allereerst te controleren of het gebruik van deze platforms contractueel is toegestaan. In (raam)overeenkomsten met opdrachtgevers wordt het uitbesteden van logistieke diensten via een vrachtplatform namelijk regelmatig expliciet uitgesloten.
Daarnaast is het van groot belang om te controleren of de verzekeraar nog dekking biedt wanneer van een vrachtplatform gebruik wordt gemaakt.
Ook is het belangrijk om de algemene voorwaarden van het betreffende vrachtplatform zorgvuldig te bekijken. Deze geven vaak inzicht in de hoedanigheid waarin het platform optreedt en de daarmee samenhangende mate waarin aansprakelijkheid wordt beperkt of uitgesloten.
Tot slot verdient het aanbeveling om de logistieke dienstverleners die zich via het vrachtplatform aanbieden, evenals de door hen verstrekte gegevens, zorgvuldig te verifiëren.
Kortom: wees bij het gebruik van vrachtplatforms extra alert, want wat op het eerste gezicht efficiënt lijkt, kan achteraf aanzienlijke schade met zich meebrengen.
Heeft u ook vragen over het transportrecht? Stuur ons team Haven, Handel & Logistiek een e-mail of bel ons met uw vraag (+31 10 41 000 55).
[1] https://www.sva.nl/themas/logistieke-platforms-data-delen
[2] Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt, Pb. L 178/1.
[3] Artikel 6 Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten, Pb. L 277/1.
[4] Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een interne markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG (Digitaledienstenverordening), PbEU 2022, L 277/1.
[5] B.C.H. Wilbrink, ‘De kwalificatie en aansprakelijkheidspositie van digitale logistieke platforms‘ TVR 2022/4.
[6] P. Seck, ‘Identiteitsfraude van de vervoerder op internetplatforms’, Wet & Wagen, Nummer 91, Oktober 2020, Jaargang 34.
[7] Artikel 8:73 van het Burgerlijk Wetboek.
[8] Artikel 11 lid 1 van de Fenex-voorwaarden.
[9] HR 9 april 2021, ECLI:NL:HR:2021:527, NJ 2021/206, m.nt. T.F.E. Tjong Tjin Tai (Booking.com); HR 19 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1725, NJ 2021/396, m.nt. T.F.E. Tjong Tjin Tai (Airbnb).
[10] HR 16 oktober 2015, ECLI:NL:HR:2015:3099 (Duinzigt).